Wanneer loyaliteit wordt ingezet als brandstof

Er bestaat een hardnekkig misverstand over loyaliteit.
Dat het iets edels is. Iets wat vanzelfsprekend blijft stromen. Iets wat je kunt aanspreken zonder consequenties.

In veel organisaties — zeker in sectoren waar zorg, betrokkenheid en verantwoordelijkheid centraal staan — wordt loyaliteit gezien als eigenschap.

• Niet als keuze.
• Niet als grens.
• Maar als gegeven.

Wie zich betrokken voelt, blijft. 
Wie hart heeft voor zijn werk, past zich aan.
Wie het ziet schuiven, vangt het op.

En precies daar wordt loyaliteit kwetsbaar.

Niet omdat mensen naïef zijn. Maar omdat systemen leren rekenen op wie niet snel nee zegt. Op wie verantwoordelijkheid voelt, ook als die niet formeel bij hem ligt. Op wie blijft dragen wanneer anderen al lang hebben losgelaten.

Zo wordt loyaliteit langzaam een extractiemodel. Niet uitgesproken. Niet bewust kwaadaardig. Maar structureel.

Wat begint als toewijding, eindigt vaak als vanzelfsprekendheid.
Extra inzet wordt normaal.
Overbelasting wordt ingekleed als betrokkenheid. En wie een grens trekt, krijgt al snel het etiket: lastig, moeilijk, niet meer flexibel.

In sectoren als de gezondheidszorg zie je dit dagelijks. Maar het beperkt zich daar niet toe. Overal waar mensen werken vanuit zorg, idealen of verantwoordelijkheid, ligt dit mechanisme op de loer.

Het pijnlijke is:
hoe loyaler iemand is, hoe minder ruimte er lijkt te zijn om die loyaliteit te begrenzen. Alsof trouw alleen waarde heeft zolang zij onbeperkt blijft. Maar loyaliteit zonder wederkerigheid is geen deugd. Het is uitputting met een nette naam.

Mens-zijn als levenskunst vraagt hier iets anders.

• Niet afhaken.
• Niet verharden.
• Maar wél zien wat er gebeurt — en daar niet overheen stappen.

Loyaliteit mag nooit betekenen dat je jezelf structureel verlaat. Wie dat benoemt,

• is niet hard.
• Niet ongevoelig.
• Niet onprofessioneel.

Maar iemand die weigert zijn menselijkheid te laten gebruiken als brandstof. 

Dit is geen observatie van buitenaf.
Ik ben zo iemand. Ik weiger mijn menselijkheid te laten gebruiken als brandstof.